Zonder oordeel kijken

Interview met Natalie Righton - journalist bij de Volkskrant

Hoe ervaar je oordeel in je leven?

‘Als ik kijk naar mijn werk als journalist moet ik proberen dit zonder oordeel te doen. En dit is soms lastig. Zo heb ik een aantal jaar in Afghanistan gewerkt en ik sprak toen ook met de Taliban. Hier hebben veel mensen een oordeel over, ook bijvoorbeeld vanuit het Ministerie van Defensie. Maar als journalist wil je van beide kanten in een conflict verslag doen en daarbij moet ik iedereen zonder oordeel tegemoet treden. Het oordeel komt al terug in hoe je de Taliban beschrijft. Noem je het terroristen, zoals we ze zien in Nederland. Of zijn het verzetsstrijders? Zo worden ze in Afghanistan gezien. Ook al schreef ik voor een Nederlandse krant, de Taliban kreeg ook mijn stukken onder ogen, dus ik moest heel bewust zijn hoe ik ze omschreef. Jihadisten bleek een woord te zijn dat voor beide kanten acceptabel was. En dan moest ik nog opletten dat een eindredacteur er geen ‘terroristen’ van maakte in de kop van een artikel.’

9200000009983896

Zonder oordeel kijken

‘Vanuit mijn werk heb ik geleerd naar de achtergrond te vragen, het waarom van iets. Waarom zegt of vindt iemand dit, waarom liegt iemand ergens over, welk doel of belang zit erachter? Hier zit ook mijn nieuwsgierigheid. Ik hoef het niet eens te zijn met iemand of zijn ideeën goed te keuren om met iemand in gesprek te gaan.
Zo heb ik in Afghanistan mensen gesproken die andere mensen vermoord hebben. Ik ga hierover niet in discussie maar vraag door naar de achtergrond, waarom doen mensen dit. Ik ben het dan niet eens met hun acties en keur het ook niet goed, maar je kunt heel veel dingen begrijpen vanuit de achtergrond van iemand. En massamoordenaars zijn misschien een uiterste maar hoe goed of slecht iemands ideeën ook zijn, iedereen wil contact maken.’

Ontmoeting op dieper niveau

‘Hoewel het wel veel kracht en openheid vraagt om steeds je eigen oordeel of mening opzij te zetten, heeft het me ook veel gebracht. Ik heb vriendschappen gesloten met mensen die ik anders niet gehad zou hebben. Door aan je eerste oordeel voorbij te gaan, kan je iemand op een dieper niveau ontmoeten. Dit heb ik ervaren met mijn Afghaanse tolk. Hij is opgegroeid in een heel andere cultuur met andere ideeën en inmiddels heb ik een mooie vriendschap met hem. We zaten destijds in Afghanistan vaak 14 uur met elkaar in een auto en hebben veel gepraat. Hij vond dat zijn vrouw niet naar school mocht en met een burka naar buiten moest. Dit staat lijnrecht tegenover mijn opvattingen. Als ik dan vroeg hoe hij mij zag, was dat lastig want ik paste als vrouw niet in zijn referentiekader. Hij zag wel dat ik een vrouw was, maar ik leefde in zijn ogen met de privileges van een man (een baan, zelfstandig wonen, eigen beslissingen nemen). De oplossing was dit te omzeilen, hij noemde me ‘commander’, wat los staat van man of vrouw. En: ‘Jij bent van een andere cultuur dus voor jou gelden de regels niet’.’

Wel of geen burka

‘Vanwege de onveilige situatie in Afghanistan is hij uiteindelijk naar Nederland gekomen. We hebben vooraf veel gesprekken gehad over dat hij echt iets moest veranderen in zijn ideeën en levenshouding als hij naar Nederland zou komen. Ik vertelde hem dat kinderen hier gemengd naar school gaan en dat het inburgeren en naar school gaan ook voor zijn vrouw geldt. En als je je vrouw heel erg beperkt kan ze zelfs kiezen om van je te scheiden. ‘Dit is onmogelijk’ zei hij dan. Het is zo’n verschil in wereldbeeld. Hij wil zijn vrouw beschermen met een burka en in Nederland heeft het juist een tegengesteld effect als zij met burka over straat zou gaan. Ze zijn inmiddels in Nederland en het gaat goed, zijn vrouw leert lezen en schrijven en emancipeert zich razendsnel. Toch zijn er ook nog genoeg cultuurverschillen. Zo had hij hier autorijlessen, maar durfde geen voorrang te nemen, ‘want ik ben hier te gast’. Zijn rij-instructeur heeft enorm moeten hameren om dit toch te doen, want opeens remmen terwijl je voorrang hebt is niet bevorderlijk voor de verkeersveiligheid.’

Onvoorwaardelijke vriendschap

‘Door via zijn perspectief en ervaringen naar Nederland te kijken, kreeg ik ineens een heel andere kijk. Voor mezelf geeft dit ook ruimte. Er is momenteel in Nederland een politieke onderstroom waarin nieuwkomers zich volledig moeten aanpassen aan ons. Het idee dat je ook iets van de ander kunt leren, wordt dan vergeten. In Afghanistan heb ik bijvoorbeeld geleerd wat het betekent om er onvoorwaardelijk te zijn voor mensen die geen familie zijn. Dit is iets dat daar heel belangrijk is omdat het om veiligheid gaat. In hun cultuur worden gasten beschouwd als het hoogste goed. Hij was er altijd voor mij in Afghanistan en ik ben er nu voor hem in Nederland als hij mij nodig heeft.’

Hoe niet oordelen mijn wereld minder bedreigend maakt

Ik merk steeds meer hoe mijn bewuste of onbewuste oordelen mijn interactie met de wereld beïnvloeden. Een voorbeeld ter illustratie. Ik reis veel met de trein en fiets altijd vanaf Rotterdam Centraal naar mijn huis in Delfshaven. Ik ken twee totaal verschillende scenario’s van dit fietsritje. Niet oordelen is een behoorlijke uitdaging.

“Hé, kijk eens uit, sukkel, ik heb voorrang”

In het eerste scenario kom ik aan met de trein op Rotterdam Centraal, zit mijn hoofd vol met werk en alle reisindrukken (‘natuurlijk wéér vertraging’) en voel ik de drukte van alle mensen die mijn pad kortstondig kruisen. Met dat gevoel stap ik de trein uit. “Hè getver wat een drukte, kunnen die mensen niet even wachten tot ik ben uitgestapt”. Ik worstel me door de massa en ja hoor, iedereen staat natuurlijk weer stil op de roltrap terwijl er een sticker hangt met ‘rechts staan, links lopen’, *zucht*. In de stationshal bots ik tegen allerlei mensen aan die niet voor me opzij gaan. Ik heb haast, ik wil naar huis! Ik pak mijn fiets en val van conflict in conflict. ‘Wat fietst zij traag zeg’. ‘Hé, kijk eens uit, sukkel, ik heb voorrang’. ‘Je snijdt me af.’ ‘Oh ja, dat heb ik weer, natuurlijk springt het stoplicht op rood.’ ‘Weer zo’n spookfietser, eikel.’ ‘Oh nee, nu begint het nog te regenen ook.’ Ik ben moe, wil naar huis en ervaar de rit als één groot obstakel om thuis te komen. Als ik thuiskom ben ik uitgeput en chagrijnig.

Ik hoor een vogel fluiten en geniet van de stad

In het tweede scenario kom ik met diezelfde trein aan op Rotterdam Centraal. Ik voel dat ik behoorlijk vol zit. Ik haal even diep adem en neem me voor om bewust naar huis te fietsen. Ik wacht rustig tot de deuren opengaan en kijk de mensen aan die staan te wachten om in te stappen. Ik maak oogcontact met iemand en glimlach. De glimlach wordt beantwoord. Ik loop naar de roltrap en door de stationshal op weg naar mijn fiets. Ik recht mijn rug en schouders en kijk mensen aan. Ik voel me blij worden en ik geniet van deze openheid en niet oordelen. Eenmaal op de fiets neem ik waar wat ik onderweg tegenkom. De enorme boom op de Mauritsweg, ik hoor een vogel fluiten en geniet van de stad. Het lijkt wel of alles meezit onderweg. Ook nu springt het stoplicht op rood, ik stap rustig af en kijk naar de mensen om me heen. Ik voel verbinding met mezelf en met mijn omgeving. Als ik thuiskom ben ik vrolijk en vol energie.

niet oordelen

Ik kies voor niet oordelen en heb een positieve interactie met de wereld

Wat is nu het verschil tussen de beide scenario’s? In de eerste situatie stap ik met een donderwolk de trein uit en zijn er alleen maar oordelen. Over mezelf en mijn omgeving. Alle verbinding is weg en ik drijf nog verder weg van mezelf door alle ‘conflicten’.
In de tweede situatie kies ik er bewust voor om verbinding met mezelf en mijn omgeving te maken. Ik heb gemerkt dat niet oordelen werkt voor me. En ik heb geleerd dat ik zelf een keuze kan maken op ieder moment hoe ik door het leven fiets.

Naomi


Geven en ontvangen: een tegenstelling of hetzelfde?

We leren: ‘voor niets gaat de zon op’ en ‘voor wat hoort wat’. En zonder hier echt bij stil te staan is dit hoe we ons leven ingericht hebben. Als je deze overtuiging gaat onderzoeken zit er iets aan vast van moeten overleven. Het uitgangspunt is dat ik bepaalde belangen heb en een ander heeft andere belangen. Als ik iets geef moet ik er wel iets voor terug krijgen want anders kom ik tekort. Er zit angst onder, de angst om tekort te komen of iets te verliezen en dus moet je voor je eigen belangen opkomen.

Ik of de ander

Als we het nog iets concreter maken en kijken over welk tekort of verlies we het dan hebben, gaat het altijd om materiële zaken. Als ik iets weggeef, ben ik het zelf kwijt. Als ik niet genoeg geld heb, kan ik geen eten kopen. En ook al hebben we genoeg, blijft dit het onderliggende (onbewuste) mechanisme. Een mechanisme waarin je voor jezelf moet zorgen ook al gaat dit ten koste van anderen, het is ‘ik of de ander’.
Het zijn onbewuste overtuigingen die we allemaal in meer of mindere mate hebben. Niks om je voor te schamen, maar wel interessant om bewust te maken en te kijken of er ook andere mogelijkheden zijn.

Wat je zaait, oogst je

Zo is er ook de uitdrukking ‘wat je zaait, oogst je’. Gevoelsmatig is deze anders, vrijer. Hier lijkt meer geven in te zitten, zonder dat je er direct iets voor terug wilt hebben. En toch….er zit nog steeds een component in van oorzaak en gevolg, ik doe iets en ergens pluk ik er de vruchten van… Er zit een tijdscomponent aan vast: als ik nu iets doe heeft dat gevolgen voor de toekomst. Een hypothetische toekomst, waar je ook angst in creëert.

wat je zaait, oogst je

Onvoorwaardelijk geven

Zou dit ook helemaal losgelaten kunnen worden? Hoe is het om te geven zonder voorwaarden, zonder verwachting, volledig vrij? Hoe voelt dat? Dit is misschien herkenbaar in bepaalde relaties, met mensen die heel dicht bij je staan? Maar waarom beperken we dit tot zo’n beperkt aantal, terwijl het zo mooi is?
In deze vorm van geven is liefde voelbaar, die vrij is, juist omdat er geen voorwaarde of verwachting aan gekoppeld is. Dit ervaar je in het geven, dus eigenlijk wordt liefde sterker en breidt het zich uit door het te geven. Door het te geven ervaar je het zelf. Het is een ervaring in het nu, tijdloos, waarin geven en ontvangen hetzelfde zijn.

Onze gift aan jou

Afhankelijk van je onderliggende overtuiging, zijn er dus verschillende manieren van geven. Wij willen onze oude overtuigingen vanuit angst voor tekort loslaten en we willen geven vanuit liefde. Liefde zonder tegendeel, zonder voorwaarden, zonder oordeel. Daarom geven we een dag zonder oordeel aan iedereen die het leuk lijkt om hier samen met ons in te ervaren en bewust te worden. Als je jezelf zonder oordeel kunt zien, kan je ook een ander zonder oordeel zien. Een mooiere gift is er niet. Je bent van harte welkom dit samen met ons te ervaren!

Eline


Het loslaten van mijn oordeel over het verlies van Joney (22-07-2005 tot 14-11-2005)

Wat gebeurt er als ik met de ogen van liefde kijk in plaats van met verdriet? Dan voel ik dankbaarheid dat mijn nichtje Joney bij ons is geweest. Dan kijk ik niet naar het verlies, maar naar wat er wél was; liefde, trotse ouders en blije familie.

Wat als de ziel van Joney een laatste keer op aarde wilde komen? Om een specifieke ervaring te hebben en dan weer terug te gaan. Wat als de laatste keer dat deze ziel op aarde was, zij zich niet gewenst voelde door de ouders die zij toen had uitgekozen? En nu koos voor een laatste ervaring op aarde waarin ze wilde ervaren hoe het is om zich wél welkom te voelen. Waarbij ze de ouders uitkoos die haar deze ervaring konden geven. En waarvan ze wist dat ze sterk genoeg zijn om haar verlies te kunnen dragen. Al in de buik van Monique voelde ze de onvoorwaardelijke liefde van haar ouders, voelde ze hoe erg welkom ze was en bij de geboorte werd ze met liefde, warmte, tederheid en zorg ontvangen. Ze voelde zich welkom. Ze kreeg de ervaring waarvoor ze kwam. En ze kwam hier om maar kort te blijven.

Toen ik in Joney’s ogen keek, op dat ene moment waarop ik contact voelde met haar ziel, had ik geen contact met een kind. Ik had contact met een ziel die zei ‘het is goed’. En wie ben ik dan om te zeggen dat het niet goed is? Dat het oneerlijk is? Dat het niet zo had mogen lopen? Dan kijk ik naar het verdriet wat het verlies van Joney met zich meebrengt. Maar het hele plaatje is groter dan dit verdriet. En het hele plaatje kan ik niet overzien. En dus mag ik mijn oordeel hierover loslaten. Want door het oordeel kijk ik met een vernauwde blik en zie en voel ik alleen het verdriet. Ik keur deze hele gebeurtenis af, terwijl ik niet zie hoe dit verlies past in het grotere plan van het universum. Joney was hier met een reden en had de intentie om maar kort te blijven. Hier heb ik niets over te oordelen. Het oordeel houdt mij vast in verdriet. Na 13 jaar kies ik nu voor Liefde.

Toen ik vanmiddag op de begraafplaats liep vielen de losse blaadjes op de grond mij op. Heel kleurrijk. De herfst is een mooie metafoor voor mijn innerlijke proces. De bomen laten hun bladeren los en dat geeft ruimte voor iets nieuws. Het loslaten van het verdriet geeft ruimte en rust in mezelf. En ik voel alleen maar liefde en dankbaarheid dat Joney bij ons is geweest.

Richelle


oordeelloos

Kan je leven zonder oordeel?

‘Een dag zonder oordeel, interessant… maar is het eigenlijk wel mogelijk om niet te oordelen? Je hebt toch oordeel nodig, om te overleven? Mag ik dan geen mening hebben?’ Dit zijn vragen die we regelmatig horen. Kan je werkelijk niet zonder oordeel? Ik weet het niet. Maar het is op zijn minst interessant om te onderzoeken. Als oordeel voor jou in bepaalde situaties behulpzaam is, kan je ervoor kiezen het te behouden. En als je merkt dat het jou of je relatie in de weg staat, is het iets om los te laten. Ons doel bij ‘een dag zonder oordeel’ is vooral dat je je ervan bewust wordt, zodat je een keuze hebt.

Zelfoordeel

Als ik voor mezelf kijk merk ik dat de oordelen die ik heb me vooral in de weg staan. Zoals bij zelfoordeel, de kritische stem naar mezelf dat ik iets niet goed (genoeg) heb gedaan. Ik heb hier veel naar geluisterd in mijn leven. En ik heb het zelfs als positief gezien. In mijn evaluaties van gesprekken of situaties keek ik nooit naar wat goed gegaan was. Ik reflecteerde op wat ik niet goed had gedaan, zodat ik ervan kon leren. Mooi verpakt, maar ondertussen wees ik continu mezelf af, zonder het echt door te hebben. Dat kon ik wel hebben, ik had immers geleerd krachtig te zijn. Inmiddels zie ik dit heel anders. Ik ben me veel bewuster geworden van het gevoel dat zelfoordeel me geeft, hoe pijnlijk dit eigenlijk is. En ik ben me ervan bewust dat het een verdedigingsmechanisme is, iets dat ik van kinds af aan meegenomen heb. Ergens heb ik geleerd dat als ik het goed deed, ik de aandacht en liefde kreeg die ik nodig had. Dus dit mechanisme heeft me geholpen het steeds opnieuw zo goed mogelijk te doen. En nu heb ik daar geen zin meer in. Ik wil mezelf niet meer klein maken met mijn oordeel. Ik heb geen zin meer om mijn waarde te laten bepalen door wat ik zogenaamd ‘goed of fout’ doe. En ik heb gemerkt dat ik dan nog steeds kan leren van mijn ervaringen. Niet door oordeel, maar door liefdevol naar mezelf te kijken. Door te zien dat dit mechanisme van ‘het goed moeten doen’ iets is dat ik als kind nodig had, dat er dus niks mis mee is maar het me simpelweg niet meer helpt.

Oordeel naar de ander

Wat ervaar ik bij oordeel naar de ander? Als ik oordeel over wat iemand doet, zegt of wat hij juist niet doet, vernauw ik. Ik sta dan niet meer open voor de ander, maar heb de ander gevangen in mijn beeld van goed en fout. Toen ik nog in een (overheids)organisatie werkte, merkte ik heel duidelijk hoe snel we allemaal oordelen en een beeld vormen over elkaar. Iemands functie (en salarisschaal) bepaalt voor een deel het beeld, aangevuld met het oordeel of iemand voldoet aan de verwachtingen (of hij goed presteert). Neem het voorbeeld van een archivaris, veel mensen hebben hier een beeld bij en daar zit een oordeel aan vast. Als je de persoon dan ontmoet, zal je zien dat je beeld bevestigd wordt. Niet omdat dit is zoals de persoon werkelijk is, maar omdat je selectief waarneemt. Dat is wat oordeel doet. Wil je werkelijk iemand ontmoeten, is een open blik een voorwaarde. Dat is wat ik nu ervaar in mijn werk als haptotherapeut. Hier ontmoet ik steeds nieuwe mensen met wie ik een stukje mee mag lopen. Ieder mens is anders en dat maakt het juist zo interessant. Het doet er eigenlijk niet toe wat iemand voor werk doet, hoe hij functioneert of welke beelden anderen van hem hebben. Het is zo mooi om zonder oordeel en vanuit openheid iemand te mogen ontmoeten en mijn ervaring is dat daarin altijd verbinding ontstaat. Mijn keuze voor haptotherapeut heeft me zeker geholpen in het loslaten van oordeel. En hoewel in bepaalde contexten of werksituaties oordeel onderdeel is van het systeem, kan je nog steeds kiezen hoe je oordeel gebruikt. Sluit je iemand onnodig uit of creëer je beeldvorming (zoals bij het oordeel over een collega) of beoordeel je de situatie om in het algemene belang de best mogelijke keuze te maken (bijv. als rechter).

Oordeel om te overleven

Wanneer is een oordeel noodzakelijk om te overleven? Als ik hier bij stil sta dan denk ik aan een gevaarlijke situatie, die bijvoorbeeld in het verkeer kan ontstaan. Je beoordeelt dan heel snel de situatie en springt opzij voor een vrachtwagen. Dit zie ik als een reflex, dat instinctmatig is. Een andere situatie kan zijn dat je bij een bijeenkomst bent en er geen treinen meer rijden. Iemand biedt je een lift aan waarbij je beoordeelt of het veilig is om mee te rijden. Dit doe je intuïtief, je voelt of het oké is of niet. Hierin zie ik een verschil tussen oordelen vanuit je denken of een keuze maken in het moment vanuit instinct of intuïtie. Dat laatste is heel waardevol. Overleven gaat over je lichaam veilig stellen en je lichaam geeft je hiervoor signalen waar je op kunt vertrouwen.

Je mening en voorkeuren

We krijgen ook vaak de opmerking dat je toch wel een mening mag hebben. Waarvoor is een mening eigenlijk zo belangrijk voor veel mensen? Je mening is een idee over iets of iemand. Als je mening over iets heel sterk is en je hecht er veel waarde aan is het een overtuiging. Bij een overtuiging zal je merken dat je het gevecht aangaat met iemand die een tegenovergestelde mening heeft. Je staat dan dus niet open, je wilt de ander overtuigen van ‘jouw gelijk’. Mensen hechten veel waarde aan de vrijheid om een mening te hebben. Maar ben je werkelijk vrij of is dit beperkte perspectief je zelfgemaakte gevangenis?
Ik ben zelf opgegroeid in een gezin waar veel discussies werden gevoerd. Hierin ging het altijd over gelijk hebben, daar streed je voor. Je kon winnen of verliezen. Ik heb er goed door leren discussiëren maar ben er inmiddels achter dat verbinding voor mij veel belangrijker is dan gelijk hebben. En dit gaat niet samen, het is een keuze tussen gelijk hebben of gelukkig zijn.

Tenslotte kan het nog gaan over je voorkeuren of behoeften. Ik vind citroenijs lekkerder dan aardbeienijs, dus kies ik voor citroen. Heb ik dan een oordeel over ijs? Afhankelijk van je betekenis van oordeel zou je dit kunnen zeggen. In mijn betekenis zit aan oordeel echter ook afwijzing vast. En hoewel ik kies voor citroenijs, wijs ik aardbeienijs niet af. Je kunt dus onderscheid maken, zonder iets af te keuren en dus zonder oordeel.

Valkuil

Ik wil graag afsluiten met een valkuil die ik zelf ervaren heb. Ik ben me meer bewust van mijn oordelen en dit helpt mij, maar dat wil niet zeggen dat ik geen oordelen meer heb. Ik heb een periode gehad waarin me duidelijk werd dat oordelen een negatief effect had en ik dus eigenlijk liever geen oordelen meer had. Als ik me dan bewust werd van een oordeel keurde ik dit af. Zo oordeelde ik over mijn oordeel of over het oordeel van iemand anders. En bijna ongemerkt bevond ik me in vernauwing of irritatie. Het is dus niet zozeer het doel om nooit meer te oordelen maar om je bewust te zijn van het oordeel en de mogelijkheid anders naar de situatie te kijken. Met een open blik, met acceptatie, vanuit liefde. Dat geeft een totaal ander beeld en een vrij gevoel.

Heb jij andere ervaringen met oordeel? Werkt het bij jou wel positief? Ik ben heel benieuwd en hoor graag van je! En als je het interessant vindt je oordelen te onderzoeken ben je van harte welkom op een dag zonder oordeel. Tijdens deze dag word je je (meer) bewust van oordeel, het effect hiervan en de keuze die je in ieder moment hebt tussen oordeel en verbinding.

Eline